نه به اعدام


مجازات اعدام برای انسانها مجازاتی ست که در بسیاری از کشورها بخصوص کشورهای اروپایی عضو اتحادیه اروپا به طور کامل لغو شده است، که این نتیجه بازنگری به تعریف جرم، مجرم و مجازات می باشد. در برخی از کشور های اروپایی، مجرمین را افرادی در نظر میگیرند که نیازمند به بازپروری برای پیوستن مجدد به جامعه هستند و در زمانی که محکومیت خود را سپری می کنند، با برگزاری دوره های بازپروری اجتماعی، سعی در آموزش مجدد این افراد می نمایند تا در زمان اتمام محکومیت خود و بازگشت به جامعه، از بروز مجدد صدمات اجتماعی جلوگیری به عمل آید. و در واقع دوران محکومیت، دوران بازپروری می باشد.

در کشور ما نیز مجازات اعدام، موافقان و مخالفان بسیاری دارد که این افراد استدلال های خود را در جهت رد و یا تایید آن ابراز می دارند.

دلایلی که موافقان مجازات اعدام مطرح می کنند بر دو پایه بنیان شده است. اول، دلایل فقهی می باشد که با ارجاع به منابع مذهبی، اعدام را حقی می دانند که خدا به بندگانش داده است - این حق در مواردی خاص جایز و در مواردی واجب شمرد شده است - تا در خصوص اجرای عدالت و برخورد با برخی جرایم انجام شود. دوم، بر اساس اثرات بازدارندگی از تکرار آن جرایم توسط سایر افراد جامعه به واسطه ایجاد ترس از اعدام بیان شده است.

اما مخالفان اعدام در رد دلایل فقهی، در چهارچوب فقه، بیان می کنند که می توان برخی احکام را اجرا نکرد و اجرای آن را تا زمان حکومت امام عصر به تعویق انداخت تا در زمان تشکیل حکومت امام عصر، خود ایشان دستور به اجرای این احکام بدهند.

از سویی دیگر برخی مخالفان، با توجه به آمارهای ارائه شده توسط جرم شناسان و جامعه شناسان در رابطه با میزان جرایم و تاثیرات مجازات، که بیانگر افزایش روز افزون وقوع جرایم منجر به اعدام و در نتیجه افزایش تعداد اعدام های انجام شده می باشد، اثرات بازدارندگی مجازات اعدام را رد کرده و به این صورت بیان می کنند که اعمال خشونت از تکرار خشونت جلوگیری نمی کند و با آموزش مجرمان و متهمان می توان از خشونت پرهیز کرد.

در این بین تعدادی از فعالین مدنی شناخته شده در ایران، کارزاری را راه اندازی کرده اند به نام کارزار لغو گام به گام اعدام_لگام که خواهان لغو مجازات اعدام و استفاده از مجازات های جایگزین هستند.

در ادامه با بررسی جرم هایی که شامل مجازات اعدام می شوند، دلایل مخالفت با اعدام بیشتر مورد واکاوی قرار می گیرد.

جرم های مستحق اعدام که در اسلام بیان شده عبارتند از:

  • قتل نفس محترم، به مفهوم عام مجازات فردی که انسان دیگری را بکشد، اعدام است که اولیای مقتول را مسلط بر جان قاتل داشته اند. از طرفی اعدام قاتل واجب نبوده بلکه حقی است که خدا برای اولیای مقتول قرار داده و اگر اولیای مقتول تمایل داشته باشد می توانند از اعدام قاتل در برابر دریافت دیه و یا بدون گرفتن دیه، صرف نظر کنند و قرآن به طرفین هشدار میدهد که پس از اعدام قاتل و یا بخشش او، هیچ یک حق تعرض به دیگری را ندارد.

در مخالفت با این مجازات، خانواده مقتول در عمل، با ضعف حمایت قانونی، از وضعیت قربانی تبدیل به قاتل می شوند. خانواده ای که عزیزشان را از دست داده است بر سر دو راهی قرار می گیرد که یک انتخاب آنها دستور به کشتن فرد مجرم است و دیگری معامله بر سر خون عزیز خود و یا صرفا بخشش فرد مجرم می باشد. این انتخاب بسیار دشواری است که در واقع سیستم قضایی، مسئولیت خود را بر عهده بازماندگان این رخداد واگذار می کند و خود مانند یک نظاره گر به تماشا می ایستد.

از جهتی اگر فرد متهم به درستی به عنوان مجرم شناسایی شود، یا کشته میشود و یا اینکه با پرداخت پول و یا بدون پرداخت پول، علیرغم این که جرمی مرتکب شده، آزاد میشود و جریمه ای برای او در نظر گرفته نمی شود. البته اگر فرد مجرم به درستی شناسایی شده باشد. این در حالی است که در برخی موارد فرد به اشتباه مجرم تلقی شده و بی گناه اعدام شده است. که در این صورت هیچ جای جبران و برگشت به زندگی برای فرد اعدام شده میسر نمی باشد.

در مواردی نیز فرد قاتل در اثر اتفاق یا حادثه موجب از دست رفتن جان فرد دیگری می شود و مجازات اعدام بسیار ناعادلانه می باشد. لذا از مجازات اعدام میتوان صرف نظر کرد و با احکام جایگزین و با توجه به تعاریف انسان مدرن، مجازات اعدام را با مجازاتی انسانی جایگزین کرد.

  • محاربه و افساد در زمین، یکی دیگر از موارد مجازات اعدام برای افرادی است که از لفظ محارب و مفسد فی الارض از آنها گفته شده است. محارب در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ از ماده ۲۷۹ تا ۲۸۲ تعریف شده است که در نهایت راهزن ها، سارق ها و قاچاقچیانی که دست به صلاح ببرند و موجب سلب امنیت مردم و راه ها شوند، محارب هستند. مفسد فی الارض نیز در ماده ۲۸۶ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، به طور خلاصه به هر کسی که به طور گسترده مرتکب جنایت شود، یا جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور، نشر اکاذیب، اخلال در نظام اقتصادی کشور و یا سبب اشاعه فساد و فحشا در حد وسیع گردد، به گونه ای که موجب اخلال شدید در نظم عمومی کشور گردد، مفسد فی الارض محسوب می شود. در بیانی دیگر، قانون مجازات اسلامی در موارد ذیل به افساد فی الارض اشاره کرده: قانون مبارزه با مواد مخدر، قانون تشدید مجازات مرتکبین به ارتشا (رشوه خواری)، اختلاس، کلاهبرداری قانون اخلال گران اقتصادی، قانون مجازات عبور دهندگان از مرزها، قانون تشدید مجازات جاعلان اسکناس، قانون تشدید مجازات محتکران و گرانفروشان، قانون جرایم نیروهای مسلح، قانون مجازات فعالیت کنندگان در امور سمعی و بصری و قانون مبارزه با قاچاق انسان.

با توجه به موارد ذکر شده، بسیاری از جرایم، مربوط به مسائل اقتصادی می باشد که به طور مستقیم و غیر مستقیم به مسائل معیشتی و فقر وابسته است که با تشدید و بازنگری قوانین در امور نظارتی، اقتصادی و معیشتی، می توان از افزایش وقوع آن جلوگیری کرد. اگر فردی اختلاس و کلاهبرداری اقتصادی کرده است، ناشی از ضعف قوانین اقتصادی و نظارتی در بنگاهای اقتصادی است که با اعدام فرد این نواقص برطرف نمی شود. سرقت و قاچاق کالا و مواد مخدر در سطح خرد نیز، ناشی از فقر و مسائل معیشتی می باشد، که هیچ کدام توجیه منطقی برای گرفتن جان انسان ها ندارد. بلکه با ایجاد شغل و مبارزه با فقر، می توان به مبارزه با آن پرداخت.

  • ارتداد، ارتداد در اسلام، یکی دیگر از جرم هایی است که مجازات اعدام در پی دارد. ارتداد به معنی بازگشت از اسلام به کفر می باشد و مرتد کسی است که از اسلام خارج شده و کافر شده است. مرتد دو نوع می باشد، فطری و ملی. مرتد فطری، یعنی پدر یا مادر فرد در زمان انعقاد نطفه او، مسلمان باشد و این فرد در زمان بلوغ مسلمان باشد و سپس از اسلام خارج شود. مرتد ملی، کسی است که پدر و مادرش در زمان انعقاد نطفه او کافر باشند و این فرد بعد از بلوغ مسلمان شود و دوباره از اسلام برگردد. اگر شخص مرتد فطری باشد اعدام می شود و عقد او با همسرش باطل است و اموال او مانند شخص مرده به ورثه میرسد. اگر شخص مرتد ملی باشد، سه روز به او فرصت داده می شود تا توبه کند و به اسلام بازگردد. سپس اگر توبه نکرد اعدام می گردد. اگر فرد مرتد زن باشد، اعدام نمی شود بلکه زندانی میشود تا زمانی که توبه کند.